Het Utrechts Archief aan de Alexander Numankade herbergt een schat aan informatie, historie en kennis, en dat gewoon bij ons ‘om de hoek’. Het archief is toegankelijk voor iedereen die iets meer wil weten over de geschiedenis van de stad, Utrechtse ondernemingen, of bijvoorbeeld over bekende Utrechters, of zijn eigen huis, straat of wijk.

Door Jitske Rienstra en Marja van der Wees

Het gaat altijd over mensen, zegt Floortje Tuinstra van Het Utrechts Archief. “En het archief verbindt mensen door de tijd heen, wij bewaren de collectieve herinnering.” Want of je nu op zoek bent naar informatie over je familie, over de plek waar je woont, of een bepaald thema wilt onderzoeken: Het Utrechts Archief herbergt meer dan 35 kilometer aan archiefmateriaal en groeit nog steeds. Zo bevat het alle archieven van Utrechtse overheden, archieven van ‘particulieren’ als de NS en Tivoli, en is er een bibliotheek. Ook de digitale beeldbank met 350.000 afbeeldingen wordt vaak bezocht. “We hebben een grote collectie bouwdossiers, voor degenen die geïnteresseerd zijn in de bouwkundige geschiedenis van hun huis”, vertelt Floortje. “En je kunt hier bijvoorbeeld alles vinden over het Griftpark en zelfs oude adresboeken raadplegen.” Voor zover de informatie niet is gedigitaliseerd kun je in principe een (digitale) scan aanvragen van alle informatie ouder dan 100 jaar.

Het archief organiseert ook projecten voor schoolkinderen, bijvoorbeeld rondom het thema ‘het slavernijverleden van onze stad’. De kinderen krijgen onder andere authentieke oude kaarten van Suriname te zien en lopen naar het monument in het Griftpark.

Huisregels

Iedere dinsdagochtend om half 10 is er een korte introductie met praktische tips voor beginnende snuffelaars. Mustafa Ahdoudi, al 32 jaar werkzaam bij het archief, laat ons meteen kennismaken met de ‘strenge’ huisregels: jas en tas in een kluis, niet met eigen pen schrijven, maar met een geleend potlood. Is die hindernis genomen, dan ontsluit zich een schat aan kennis. Mustafa en collega’s delen die met plezier met hun bezoekers en denken graag met ze mee.

“Op het moment wordt er het vaakst gezocht in de (unieke) Kapittelarchieven, in de ‘kilometers’ aan NS-archief, en in Huis en familiearchieven als Huis Amerongen, Huis Doorn en  Huis Zuilen”, vertelt Mustafa. In het archief is een studiezaal met werkplekken. “Veel bezoekers bereiden hun bezoek online thuis voor, en vragen om boeken of documenten ter inzage.” Vroeger was er (in het huidige Triaderm) nóg een studiezaal die indertijd vol zat met pas gepensioneerden, op zoek naar hun familiegeschiedenis. “Dat schijnt vaak een van de eerste dingen te zijn die iemand na zijn pensionering doet.” Voor Mustafa is het een mooie herinnering aan een mooie tijd, met veel persoonlijke contacten en blije mensen. “Er kwam een keer een man met zijn hoogbejaarde moeder die over was uit de Verenigde Staten, op zoek naar haar Nederlandse geschiedenis.” Mustafa kon hen goed verder helpen, waar ze erg blij mee waren. De uitnodiging voor een etentje moest hij als ambtenaar helaas afslaan.

Online

Ook zonder de introductieworkshop kun je je goed een beeld vormen van alle mogelijkheden via de website. Kies voor de ingang ‘collecties’ en je ziet direct welke collecties er zijn. Alle gedigitaliseerde bestanden (zes miljoen stuks) kunnen vanuit huis ingezien worden.

Tegenwoordig kun je je hele genealogie ook thuis online uitzoeken. Het Utrechts Archief heeft bijna alle bronnen via de website raadpleegbaar gemaakt. In het archief bevinden zich nog de Utrechtse volkstellingen van 1814, 1825, 1830 en 1840. Sinds 1850 is er het bevolkingsregister, dat ook gedigitaliseerd is.

Als kers op de taart krijgen we een rondleiding door een van de goed beschermde torens waar zich alle papieren archieven bevinden. Speciaal voor ons ligt er informatie over onze wijk klaar: een oude kaart van Utrecht uit de tijd dat onze wijk nog bestond uit weilanden, informatie over de Gasfabriek die vroeger in het Griftpark stond mét alle gestencilde nieuwsbrieven van de ‘Aksiegroep Gifpark’, de oudste Wijkkrant uit 1973, en een adressenboek uit 1925 waarin per huisnummer is vermeld wie er woonde en wat zijn beroep was.

Met dank aan Ruurd van der Zee, en Mustafa Ahdoudi, Alexander Roos en Floortje Tuinstra van Het Utrechts Archief. 

Het Utrechts Archief

Het Utrechts Archief ontstaat in 1998 uit een fusie van het Rijksarchief provincie Utrecht en de archief- en fotodienst van de gemeente Utrecht. Het archief is echter al veel langer in onze wijk te vinden. Sinds eind jaren zestig staat aan de Alexander Numankade een modernistisch gebouw van typische wederopbouw-architectuur: een strak, functioneel betoncomplex met twee opvallende depottorens, één van acht verdiepingen, waarvan er twee ondergronds liggen, en één van vijf verdiepingen, waarvan één onder de grond. Tussen de torens ligt een lager gebouwdeel met studiezaal en kantoor- en werkruimten. Een uiterst modern complex. Het ontwerp is gebaseerd op oude kloostertuinen, met een gang aan de tuin. De architect is K. Spruit.

Tot de verhuizing in 1968/69 naar het huidige complex waren het gemeente- en het provinciale archief gehuisvest in de binnenstad, aan de Drift. Daar was het gebouw niet meer geschikt om de steeds grotere hoeveelheden documenten op een geschikte en brandveilige manier te bewaren. Het was er vochtig en de temperatuur was er niet constant. Daarom besloot de gemeente een modern archiefdepot te bouwen op een plek waar toen nog volop ruimte was: de weilanden aan de Alexander Numankade, langs de Biltsche Grift. In 1967 werd de ‘eerste steen’ voor het nieuwe gebouw gelegd door de toenmalige burgemeester van Utrecht, jhr. mr. De Ranitz. Op de foto van L.H. Hofland uit 1968 is het in aanbouw zijnde gebouw van Het Utrechts Archief te zien. Daarachter is nog een van de gashouders van de voormalige gasfabriek zichtbaar. Op de voorgrond pas aangeplante platanen langs de Biltsche Grift.

Het in aanbouw zijnde archiefgebouw aan de Alexander Numankade (1968)

Foto: L.H. Hofland